Ankara booked.net
+19°C

22-04-2021
Mehtap ARAZ

Mehtap ARAZ

TÜRK ÇİNİ SANATI
mehtap@sonnoktahaber.com

Geleneksel El Sanatları ait olduğu toplumun kimliğini ve kültürel özelliklerini yansıtır.Çini de bu güzel el sanatlarımızdan sadece bir tanesi Geçmiş yapı mimarilerinde gördüğüm çiniler, zamana meydan okuyan sağlamlıklarıyla ve büyüleyici estetik özellikleriyle beni her zaman kendilerine hayran bırakmışlarıdr. Nerede çini ile bezenmiş bir yaoı görsem heyecanımı asla gizleyemem.Renklerin ve desenlerin aşinalığı beni bir anda alıp götürüverir o eski zamanlara ,

Kimbilir kimlerin elinden geldi geçti, hangi ustaların hayalleriyle,duygularıyla harmanlanıp işlendi bu çiniler diye düşünmeden edemem. Tür Çini Sanatı sırlı bir iştir Tarihini Uygurlara kadar götürebiliriz.Karahanlı ve Gazneli dönemlerinden sonra, Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçukluları ile gelişimini devam ettirmiştir.Selçuklu Devletinin dağılmasından sonra bu çini geleneğini sürdürme çabası Anadolu’da kurulan beyliklere düşmüş ve Osmanlı Devletinin kurulması ile çini de yeni bir dönem başlamış.Biz bu döneme “ Erken Osmanlı Dönemi” diyoruz.

Bu döneme ait örnekleri İznik Yeşil Cami, Bursa Yeşil Cami ve Türbesi, Bursa ve Edirne Muradiye Cami ve adını sayamadığım bir çok cami ve diğer mimari yapılarında görmek mümkün. Her dönemin kendine özgü bir renk karakteri ve üslubu olsa da, her geçiş döneminde bu üslup ve renkler gelişmiş ve yeni tasarımlar halinde çini de uygulanmaya devam edilmiştir.Mesela Klasik Osmanlı dönemi çinilerinde en çok kullanılan teknik, mozaik ve sırlı boyama tekniğidir.Klasik dönem sonrası Yükselme Devrinde özellikle de Fatih Sultan Mehmet Han zamanında , Baba Nakkaş, çininin gelişiminde büyük rol oynamıştır.Bu dönemde de “ sıratlı boya” ve “sır tekniği” gelişmiştir. Bunun yanı sıra saray nakkaşhanesinde yeni motifler geliştirilmeye ve üretilmeye başlanmıştır.Bunu takip eden dönem Kanuni Sultan Süleyman dönemidir.Mimar Sinan, yaptığı pek çok yapının tezyinatında çiniye büyük önem vermiştir.Mimar Sinan’ın çiniyi eserlerinde süsleme aracı olarak kullanması hep dikaktimi çekmiştir. Çinileriyle meşhur Rüstem Paşa Camii’nin iç bölümünün tamamında çini tezyinat kullanılmıştır.Öyle ki, Rüstem Paşa Cami , Türk Çini Sanatında kullanılan tüm desen ve renklerin sergilendiği açık hava müzesi gibidir adeta.17. yy’ın sonlarına doğru bir çok sebepten dolayı çini üretimi azalmış , Lale Devrinde canlandırılmaya çalışılsa da çinicilik fazla uzun ömürlü olamamıştır. Çini sanatı srlı bir iş dedim ya; eski dönemlerde çok muhteşem eserler bırakan çini ustaları sırlarını söylemezlermiş.İyi bir çini elde edene kadar yüzlerce kez aynı işlemi yapan ustada kalırmış işin reçetesi…

Bu konuyla ilgili olarak bir Kütahya halk sözü geldi aklıma..”Kel bakırcı, kör demirci, deli çinici”. Demirci, kor halindeki metale şekil verirken balyoz darbesinden sıçrayan çapakla kör olurmuş.Bakırcının kapları temizlerken kullandığı asidin buharlaşmasıyla saçları dökülürmüş, uzun emekler sonucu hazırladığı ürününü beğenmeyip defalarca bıkmadan, usanmadan, sabırla aynı işlemleri yapmasını akılla bağdaştıramayanlar ise deli deyip geçerlermiş çiniciye… Ben çininin yapım aşamaları ile, insanın yaratılışı arasında, çininin üretim aşamaları ile insanın gelişim aşamaları arasında çok yakın benzerlikler görürüm.İkisinin de hammaddesi toprak!Biri yoğrulmak için suya muhtaç, diğeri yaşamak için…İkisi de nakış nakış işleniyor…Çini asırlara meydan okumak için pişiyor, insan da hamlıktan kurtulmak ve olgunlaşmak için… Çini Sanatı ile iştigal eden insanların doğasına zamanla çok güzel hasletler yerleşiyor.Bunların başında sabır geliyor.Sabrı öğreniyorsunuz…

 

Kusursuz olmadığınızı öğreniyorsunuz…Eski çini ustaları yaptıkları o muhteşem eserlerin mutlaka bir yerini eksik bırakırlarmış.Mükemmelliğin yalnızca asıl sanat sahibine ait olduğunun mesajını vermek için… Çini sanatının kişinin iç dünyasını olgunlaştırmasında ciddi katkıları olduğunu düşünüyorum.Dinlendiren , huzur veren bir yanı vardır.Çini ile uğraşan herkes hisseder bu huzuru ve sükutu…

 

Selamlarımla

Mehtap Araz 

Bu makale 96 defa okunmuştur.
MAKALEYE YORUM YAZIN



FACEBOOK YORUM



gazete manşetleri 
ANKETİMİZE KATILIN

Türkiye'nin Son Durumu?

39.5%

18.4%

15.8%

26.3%


PUAN DURUMU

E-BÜLTEN ABONELİĞİ